Tebrizli Rukiye ve “İçimdeki Kız”

ÂLİM KAHRAMAN

Büyüyenay Yayınları’nın son kitapları ortasında Tebrizli bir hikâyecinin; Rukayye/Rukiye Kebiri’nin İçimdeki Kız’ı yayımlandı. Türkiye’de Kebîrî, kendisiyle yapılmış bir konuşma (Dergâh, Ağustos 2020, nr. 366) ve Türkiye Türkçesinde yayımlanmış bir romanı (Açlık Baratası, 2020) ile biliniyordu. Artık buna, İçimdeki Kız da eklendi.

Hayatı ve hayatıyla iç içe geçmiş kıssalarıyla İran’daki çağdaş Azeri edebiyatına bir ışık düşürüyor Rukiye Kebîrî. 1963’te Hoy’da doğmuş, yirmi yedi yıldır Tebriz’de yaşıyormuş. Muhakkak ki bu iki kente başka bir bağlılığı var müellifin: “Şems-i Tebrizî’nin türbesinin, topraklarına manevî bir rahmet bağışladığı Hoy kentinde dünyaya gelmiş”im, diyor. Şehriyar’dan el almış. Birinci yayımlanan öyküsü Farsça yazdığı bir metin. Bir şenlik gecesi kendisinden Türkçe bir şiir okuması istenince, o güne kadar ana lisanında (Azeri Türkçesi) yazmaya çalışmadığının farkına varıyor. Bu sırada kırk beş yaşındadır (buna nazaran 2008 yılı olmalı). Çabucak Tabip Behzat’ın Türkçe-Farsça sözlüğünü alır ve ana lisanında kendini güçlendirmeye ve yazmaya başlar. On-on iki yıl içinde kıssa kitapları ve romanlar muharrir. İran’da ve Türkiye’de (iki defa) mükafatlar alır. Bir isteği vardır: “Türkiyeli mütercim ve yayıncılar İran’da olduğu üzere daha çok Nobel ve Plutzer üzere mükafatları alan yapıtlara değer vermekte, sermaye yatırmakta ve bu yapıtları Türk toplumuna tanıtmaktadır. Bundan sonra Azerbaycan Türkçesinde kaleme alınan yapıtlardan [eserlerin] de Türkiye’deki mütercim ve yayıncıların dikkatini çekmesini umut ederim.”

İçimdeki KıznRukiye Kebirinçev. Ayşegül Özkan, Gizem Kılıç, Seher YazarnBüyüyenay Yayınların2022/128 sayfa

Kebiri’nin kişiliğine baktığımızda gençlik yıllarındaki Marksist/Sosyalist tecrübeler, varoluşçu okumalar, Tebriz ve Hoy’un toprağından ruhuna işleyenleri iç içe geçmiş halde bulmak mümkündür. Onun mukadderatı, yirminci yüzyılda var olmaya çalışan Orta-Doğu, Afrika ve dünyanın öbür yerlerindeki insanımızın bahtından bir numunedir. Bugün bir durulmaya ulaşan kalemiyle bize şunu söylüyor: “ … muharrirlerimiz hususa değer atfettikleri kadar form ve tekniğe de kıymet verir ve dahası edebiyatı ideolojik çerçevenin dışına çıkarırlarsa daha güçlü eserler yaratabilirler diye düşünüyorum.”

Kendi sanatını “insanî ve içtimâi” olarak tanımlıyor. Sonra da ekliyor: “ … bayan konusu, insan varlığı, insan hakları ve beşerdeki çelişkileri yazmaya meraklıyım.” Bilim-kurgu çeşidinde bir romanı da vardır. İran’da Azerî Türkçesiyle yazan birinci çağdaş bayan yazarmış. İçimdeki Kız kitabı, kitaptaki birinci öyküden (“İçimdeki Kız”) ismini almış. Şu cümleyle başlıyor: “Yine içimdeki kız isyan ediyor.” Daha bu cümleden bile onun öyküsünü yapan bayan, ikilik (çelişki) ve varolma sıkıntılarına ulaşabiliyoruz. Karlı ve soğuk bir günde Tekaltı Dağı’na tırmanan iki “yoldaş” (bir genç kız ve erkek) anlatılıyor bu öyküde. Kızın penceresinden.. Marks’ı ve kapitalizmi konuşur erkek daha çok o gün. Kıssa boyunca kız ve içindeki kızın birbiriyle çelişmeleri, çatışmaları, bazan da bir noktada buluşmaları kıymetli bir yer meblağ. Bir öbür istikametten de iki gencin (kız ile erkeğin) birbirlerini tanıma seyahatidir bu. İçinde evlilik fikri de bulunan.. (Kızın içindeki kişilik bölünme ve çatışması bana Tanpınar’ın “Yaz Yağmuru” öyküsündeki Sabri’nin içinde konuşup duran Karagöz ve Hacivat’ı hatırlattı.)

DİK DURUŞLU KADINLAR

Kitabın öne çıkan öykülerinden biri de “Mavayıl”. Geçirdiği bir bağırsak ameliyatı sonrasında bağırsağının ucu karnına bağlanan bir bayanın günlükleri halinde yazılmış. Birden fazla öyküsünün bayan kahramanları üzere “Mavayıl”daki bayan da bir muharrirdir. Kebirî’nin birkaç ana tema’sının bu kıssada bir ortaya geldiğini görüyoruz. Bunların başında aile içindeki bayanın kocası karşısındaki konumu bulunmaktadır. Öykülerdeki kocalar genel olarak eşlerine karşı biraz ilgisizdir. Rukiye Kebiri’nin bayan bireyleri hayat karşısında dik duruşludur. Lakin tıpkı vakitte onlar, bir ilgisiyle eşlerine çabucak yaklaşmaya hazır, dinamik bir iç dünyaya sahiptirler. Erkekler için eşle ilgi pörsümüş ve sıradanlaşmış üzeredir. Kıssalarda bayanları konutunu terkederken buluruz ekseriyetle (“Patlıcan Rengi Mazda”). Olayları onların penceresinden izlediğimizden ilgi muhtaçlıklarını çabucak hissederiz.

Hastalık da ikinci bir izlektir İçimdeki Kız kitabında. Bu hastalıklar bayanların başındadır ve onları maddî olmanın ötesinde asıl psikolojileri bakımından önemli halde hırpalamaktadır. Mavayıl’daki bayan, en olmadık anlarda makûs kokusu, münasebetsiz sesi ve maddî varlığıyla ailesiyle (kocası, kızı ve oğlu; fakat en fazla kocası) ortasına giren karnındaki torba yüzünden sonunda kendini bir odaya kapar, etrafıyla bağlantılarını en aza indirir. (Hikâyeciliğinin natüralizme kayan katı gerçekçiliğini en çok da bu öyküde, o torbayı anlatırken ortaya koyar muharrir.) Bu bayanın üst kat komşusu da yakalandığı kanser hastalığı sebebiyle iki göğsü alınmış bir öbür hasta bayandır. Muharririn “Vu Vei” öyküsündeki bireyi bu “tahta göğüslü” bayan olacaktır. Bu sefer de onun altüst olan psikolojisini, yaralanmış bayanlığını bulacağız kıssada.

Hayat bayanları, bayana yönelik tecavüz üzere öteki hususlar da yer alır İçimdeki Kız’da. “Kadın” bir problem olarak birçok sorunuyla, iç dünyasıyla yerini alır kitaptaki kıssalarda. Hakkında okuduğum kimi satırlarda, kıssalarında çizdiği kuvvetli bayan karakterlerden kelam ediliyor muharririn. İç çatışmaları, hastalıkları, bulamadıkları ilgiyle kuvvetliden çok yıpranmıştır onun bayan bireyleri. Lakin asıl güçlü olan, onları lisana getirişteki yazı gücüyle muharrirdir. Rukiye Kebiri’nin bayanı önceleyen tavrı, batılı feministlere de teğe bir uymaz. Bir çeşit sağduyuyla Kebiri, aile içinde ele aldığı bayanı, tüm sorunlarına karşın yapan bir açıyla resmeder. Aslında kendisi de cinsiyetçi olmadığını sıkıntısının insan olduğunu konuşmasında tabir ediyor.

Rukiye Kebiri’nin öykülerinde kullandığı anlatım teknikleri de ayrıyeten ele alınmalı. Özgün yanları ortaya konmalı. Şimdilik yalnızca kitaptaki “Köroğlu da Yaşlanırmış” kıssasını ismen anmakla yetineceğim.

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.